EUDR i CBAM: nowe regulacje UE dla importerów i eksporterów

Dlaczego EUDR i CBAM zmieniają zasady gry?

Unijny handel wchodzi właśnie w okres największych zmian regulacyjnych od lat. Dwa nowe systemy — EUDR (rozporządzenie dotyczące produktów wolnych od wylesiania) oraz CBAM (mechanizm graniczny emisji CO₂) — wprowadzają nowe obowiązki dla importerów, eksporterów oraz całego sektora logistycznego.

Ich wspólnym celem jest zwiększenie transparentności łańcuchów dostaw oraz ograniczenie negatywnego wpływu handlu na środowisko. W praktyce oznacza to nowe wymagania dokumentacyjne, obowiązki raportowe i konieczność ścisłej współpracy między przedsiębiorstwami, organami celnymi i dostawcami spoza UE.

Zmiany są znaczące, a część przepisów wciąż jest doprecyzowywana. Dlatego tak ważne jest, aby już teraz zrozumieć, kogo dotyczą regulacje, jakie towary wchodzą w ich zakres oraz jak wpływają na codzienną praktykę handlową i logistyczną.

Czym jest EUDR? Definicja i cel regulacji

EUDR (EU Deforestation Regulation) to rozporządzenie, którego celem jest ograniczenie importu i eksportu produktów powiązanych z wylesianiem i degradacją lasów. UE chce mieć pewność, że towary trafiające na jej rynek pochodzą z odpowiedzialnych, legalnych i transparentnych źródeł.

Regulacja nakłada na przedsiębiorców obowiązek udowodnienia, że dany produkt:

• nie pochodzi z terenów, na których doszło do wylesiania po 31 grudnia 2020 r.,
• został wytworzony zgodnie z prawem kraju pochodzenia,
• ma pełną identyfikowalność łańcucha dostaw, aż do konkretnej plantacji, farmy lub działki.

W praktyce EUDR oznacza konieczność zbierania i przechowywania szczegółowych informacji o pochodzeniu towarów oraz składania deklaracji due diligence przed wprowadzeniem produktu na rynek UE lub jego eksportem.

Jakie produkty podlegają EUDR?

EUDR obejmuje siedem grup surowców, które – według analiz Komisji Europejskiej oraz organizacji takich jak FAO i WWF – odpowiadają za największy odsetek globalnego wylesiania. Są to::

• drewno,
• kawa,
• kakao,
• soja,
• olej palmowy,
• kauczuk naturalny,
• bydło (oraz produkty pochodne, w tym skóry).

Dlaczego regulacja obejmuje właśnie te grupy?

Wbrew pozorom EUDR nie dotyczy wyłącznie drewna. Największym „motorem” wylesiania na świecie jest rolnictwo i hodowla bydła.
To właśnie pod uprawy soi, palmy olejowej, kawy czy kakao oraz pod pastwiska najczęściej karczuje się lasy tropikalne – w Amazonii, Afryce Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej.

Dlatego regulacja obejmuje zarówno surowce roślinne, jak i produkty zwierzęce, których produkcja bezpośrednio wiąże się z utratą lasów.

Produkty pochodne – zakres wykracza daleko poza surowce

EUDR dotyczy nie tylko surowców podstawowych, ale także setek produktów przetworzonych, które zawierają choćby minimalny udział tych surowców. Mogą to być na przykład:

• meble i wyroby z drewna,
• papier, tektura i celuloza,
• czekolada i przetwory kakaowe,
• kosmetyki i chemikalia zawierające olej palmowy,
• oleje i pasze sojowe,
• opony i wyroby gumowe z kauczuku naturalnego,
• odzież, obuwie i galanteria skórzana,
• żywność i dodatki spożywcze zawierające objęte surowce.

Ważne: weryfikacja odbywa się po kodach CN/TARIC

Zakres EUDR określany jest wyłącznie na podstawie klasyfikacji celnej (CN/TARIC), a nie nazw handlowych.
Dlatego każdy importer i eksporter powinien:

• sprawdzić swoje towary według kodów celnych,
• ustalić, czy występuje w nich choćby minimalny udział surowców objętych regulacją,
• upewnić się, że producent może dostarczyć dane wymagane przez EUDR.

Obowiązki importerów i eksporterów w ramach EUDR

Aby wprowadzić na rynek UE towar objęty EUDR lub wyeksportować go z Unii, przedsiębiorca musi spełnić szereg obowiązków związanych z weryfikacją pochodzenia towaru (tzw. due diligence, czyli proces sprawdzania, skąd dokładnie pochodzi produkt i czy został wytworzony zgodnie z prawem) oraz zapewnieniem jego pełnej identyfikowalności.

Kluczowe wymagania to:

1) Rejestracja w systemie EUDR/TRACES

Każdy „operator” (czyli firma wprowadzająca towar na rynek UE lub go eksportująca) musi założyć konto w systemie informatycznym Komisji Europejskiej.

2) Złożenie deklaracji Due Diligence Statement (DDS)

Dla każdej partii towaru trzeba złożyć elektroniczne oświadczenie potwierdzające m.in.:

• legalne pochodzenie produktu,
• brak powiązań z wylesianiem,
• przeprowadzoną analizę ryzyka.

Numer DDS będzie niezbędny przy odprawie celnej.

3) Zapewnienie pełnej identyfikowalności

Importer lub eksporter musi posiadać i przechowywać dane dotyczące:

• dokładnej lokalizacji (np. współrzędne GPS) plantacji, farmy lub obszaru produkcji,
• dostawców i podwykonawców,
• dat produkcji i pozyskania surowca.

4) Analiza ryzyka i środki minimalizujące ryzyko

Jeśli istnieje choćby potencjalne ryzyko wylesiania:

• firma musi wykonać dodatkowe działania (np. pozyskać dodatkowe dowody),
• a w skrajnych przypadkach — zrezygnować z wprowadzenia towaru na rynek UE.

5) Przechowywanie dokumentacji

Dane muszą być przechowywane przez kilka lat i udostępniane organom nadzoru w razie kontroli.

Kluczowe daty EUDR – dlaczego mogą się zmieniać?

EUDR wprowadza obowiązki dla firm w dwóch głównych terminach, uzależnionych od wielkości przedsiębiorstwa. Według obecnego stanu prawnego:

• duże i średnie firmy mają stosować przepisy od 30 grudnia 2025 r.,
• małe i mikroprzedsiębiorstwa – od 30 czerwca 2026 r.

Jednocześnie warto podkreślić, że harmonogram wdrożenia wciąż jest dynamiczny. Na poziomie UE trwają rozmowy o dodatkowych przesunięciach dat wejścia w życie rozporządzenia, związanych m.in. z gotowością systemów informatycznych oraz obciążeniem administracyjnym dla firm i organów celnych.

Co to oznacza dla przedsiębiorców?
Należy śledzić komunikaty Komisji Europejskiej i państw członkowskich, bo ostateczne terminy mogą jeszcze ulec zmianie. Najbezpieczniejszym podejściem jest jednak rozpoczęcie przygotowań odpowiednio wcześniej, aby uniknąć opóźnień w odprawach i problemów z wprowadzaniem towarów na rynek UE.

Czym jest CBAM? Mechanizm graniczny emisji CO₂

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to nowy system, którego celem jest wyrównanie kosztów emisji CO₂ między producentami z Unii Europejskiej a firmami spoza UE. Innymi słowy — ma zapobiegać sytuacjom, w których produkcja przenoszona jest do krajów o niższych standardach środowiskowych.

Mechanizm obejmuje towary o wysokiej emisji „wbudowanej” w proces ich produkcji. Importerzy tych produktów będą musieli raportować emisje, a od 2026 r. także nabywać i umarzać certyfikaty CBAM, których liczba odpowiada emisjom związanym z danym towarem.

CBAM ma dwa nadrzędne cele:

• ograniczyć emisje CO₂ na poziomie globalnym,
• zwiększyć konkurencyjność unijnych producentów, którzy już teraz ponoszą wysokie koszty związane z polityką klimatyczną UE.

To oznacza istotne zmiany zarówno dla importerów, jak również dla dostawców poza UE i firm logistycznych obsługujących te łańcuchy dostaw.

Jakie towary obejmuje CBAM?

CBAM dotyczy produktów o wysokiej emisyjności, których produkcja poza UE wiąże się z dużą ilością CO₂ „wbudowanego” w proces technologiczny. Obecnie mechanizm obejmuje sześć kategorii towarów:

• stal i żelazo,
• aluminium,
• cement,
• nawozy,
• wodór,
• energia elektryczna.

To lista stosunkowo wąska, ale bardzo strategiczna z punktu widzenia gospodarki. Towary te są fundamentem wielu branż produkcyjnych — od budownictwa po infrastrukturę, motoryzację, przemysł maszynowy czy rolnictwo.

Warto również zaznaczyć, że UE zastrzega możliwość rozszerzenia zakresu CBAM w kolejnych latach, w miarę rozbudowy całego systemu polityki klimatycznej.

Etapy wdrażania CBAM: od okresu przejściowego do pełnych obowiązków

Wdrożenie CBAM zostało podzielone na dwa etapy, tak aby przedsiębiorcy mogli stopniowo przygotować się do nowych wymogów. Na koniec 2025 r. jesteśmy na progu wejścia mechanizmu w pełną fazę działania.

Etap 1: okres przejściowy (2023–2025)

W okresie przejściowym importerzy towarów objętych CBAM mieli obowiązek raportować emisje związane z produkcją sprowadzanych towarów. Raporty kwartalne obejmowały m.in.:

• emisje bezpośrednie i pośrednie powstające w procesie produkcji,
• dane technologiczne przekazywane przez producentów spoza UE,
• informacje dotyczące rodzaju instalacji i zastosowanych metod produkcji.

W tym czasie nie było obowiązku zakupu certyfikatów CBAM, ale raportowanie stanowiło przygotowanie do pełnego funkcjonowania mechanizmu i pozwoliło przedsiębiorcom zbudować proces pozyskiwania danych od dostawców.

Etap 2: pełne wdrożenie od 1 stycznia 2026 r.

Od 1 stycznia 2026 r. CBAM zacznie obowiązywać w pełnym zakresie. Dla importerów oznacza to:

• konieczność uzyskania statusu Autoryzowanego Deklaranta CBAM,
• coroczne nabywanie i umarzanie certyfikatów CBAM, odpowiadających emisjom „wbudowanym” w importowane towary,
• obowiązek pozyskiwania potwierdzonych danych od producentów spoza UE,
• prowadzenie szczegółowej dokumentacji i rozliczeń zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej.

Celem pełnego wdrożenia CBAM jest zapewnienie, aby koszty emisji CO₂ dla produktów z krajów trzecich były porównywalne z kosztami, jakie ponoszą przedsiębiorstwa działające w UE. Ma to wyrównać warunki konkurencji i zachęcić do bardziej zrównoważonych metod produkcji na całym świecie.

Próg 50 ton i uproszczenia w CBAM – co to oznacza dla firm?

W ramach prac nad uszczegółowieniem zasad CBAM Komisja Europejska wprowadziła tzw. próg de minimis. Zakłada on, że importerzy, którzy sprowadzają nie więcej niż 50 ton rocznie towarów objętych CBAM, mogą zostać objęci uproszczonymi zasadami lub niektórymi zwolnieniami.

To oznacza, że:

• małe i średnie firmy importujące niewielkie wolumeny stali, aluminium, cementu, nawozów, wodoru czy energii elektrycznej mogą mieć mniejszy zakres obowiązków CBAM,
• administracyjne obciążenia oraz koszty dla najmniejszych importerów mogą być istotnie niższe niż dla dużych przedsiębiorstw,
• próg ten jest jednak nadal doprecyzowywany w aktach wykonawczych, dlatego importerzy powinni śledzić komunikaty Komisji Europejskiej.

W praktyce próg 50 ton ma odciążyć firmy o niewielkim wolumenie importów, a jednocześnie zapewnić, że CBAM obejmie przede wszystkim podmioty działające na skalę przemysłową.

Kogo dotyczą nowe regulacje? Kto najbardziej odczuje EUDR i CBAM?

EUDR i CBAM obejmują szeroki zakres firm — zarówno tych bezpośrednio importujących towary, jak i uczestników całego łańcucha logistycznego. Poniżej najważniejsze grupy, które powinny przygotować się na nadchodzące zmiany.

1) Importerzy towarów objętych EUDR i CBAM

To grupa najbardziej dotknięta zmianami. Obowiązki obejmują:

• weryfikację pochodzenia surowców (EUDR),
• dokumentację geolokalizacyjną,
• raportowanie emisji (CBAM),
• potencjalne koszty zakupu certyfikatów.

Dotyczy to zarówno dużych firm, jak i małych importerów sprowadzających towary określone w regulacjach.

2) Eksporterzy z UE

Firmy eksportujące produkty zawierające surowce objęte EUDR będą musiały:

• przekazywać swoim odbiorcom informacje dotyczące pochodzenia surowców,
• udowadniać legalność i zgodność z przepisami kraju produkcji,
• utrzymywać transparentny łańcuch dostaw.

3) Producenci spoza UE

Dostawcy z krajów trzecich — od plantatorów po duże zakłady produkcyjne — będą musieli:

• dostarczać dane wymagane przez EUDR (np. współrzędne GPS plantacji),
• raportować emisje na potrzeby CBAM,
• spełniać nowe wymogi dokumentacyjne narzucane przez unijnych importerów.

Brak przygotowania może skutkować opóźnieniami, dodatkowymi kontrolami lub nawet utratą dostępu do rynku UE.

4) Firmy spedycyjne i logistyczne

Logistyka znajdzie się w centrum zmian operacyjnych, ponieważ spedytorzy będą musieli:

• otrzymywać od klientów komplet danych przed rozpoczęciem transportu,
• zweryfikować, czy klient posiada wszystkie wymagane deklaracje,
• zarządzać ryzykiem opóźnień odpraw wynikających z niekompletnej dokumentacji.

Dla branży oznacza to konieczność wdrożenia nowych procedur i intensywniejszej komunikacji z klientami.

5) Agencje celne

Będą odpowiadać za:

• weryfikację numerów DDS w przypadku EUDR,
• kontrolę statusu Autoryzowanego Deklaranta CBAM,
• sprawdzanie poprawności zgłoszeń i dokumentów.

To oznacza wyższy poziom kontroli i potencjalnie większe obciążenie pracą.

6) Dystrybutorzy i firmy handlowe w UE

EUDR działa nie tylko na granicy — ale w całym łańcuchu dostaw. Każdy podmiot wprowadzający towar do obrotu musi być w stanie udowodnić, że produkt spełnia wymagania regulacji.

7) Branże przemysłowe i produkcyjne

Najbardziej odczują to firmy korzystające z:

• stali,
• aluminium,
• cementu,
• nawozów.

CBAM może wpłynąć zarówno na koszty produkcji, jak i na politykę zakupową przedsiębiorstw.

8) E-commerce i mniejsi sprzedawcy

Nawet małe sklepy i firmy internetowe mogą znaleźć się w grupie zobowiązanych, jeśli sprzedają towary objęte EUDR (np. produkty skórzane, drewniane czy spożywcze zawierające kakao lub kawę).

Dla wielu przedsiębiorstw — niezależnie od skali i branży — EUDR i CBAM staną się trwałym elementem działalności, wymagającym większej transparentności, lepszej współpracy w łańcuchu dostaw oraz dostosowania procesów operacyjnych do nowych regulacji.

Wpływ regulacji na importerów i eksporterów

EUDR i CBAM oznaczają dla firm handlowych i produkcyjnych istotne zmiany zarówno w codziennej pracy, jak i w relacjach z dostawcami.

1) Nowe obowiązki administracyjne

Firmy będą musiały zbierać i przechowywać szczegółowe dane dotyczące pochodzenia towarów, składać deklaracje w systemach EUDR/TRACES oraz sporządzać raporty CBAM.

2) Zmiany w łańcuchach dostaw

EUDR wymaga pełnej identyfikowalności surowców, co może oznaczać zmianę dostawców lub konieczność audytów źródeł pochodzenia. W przypadku CBAM kluczowe będą dane o emisjach od producentów spoza UE.

3) Możliwe wzrosty kosztów

Firmy importujące towary objęte CBAM muszą liczyć się z kosztami certyfikatów od 2026 r. oraz wzrostem cen u dostawców, którzy sami będą musieli spełnić unijne wymogi.

4) Większe ryzyko opóźnień

Brak wymaganych danych EUDR lub niekompletne raporty CBAM mogą prowadzić do wstrzymania odprawy i dodatkowych kontroli.

5) Rosnące znaczenie transparentności

Nowe regulacje wymuszają budowanie bardziej przejrzystych i odpornych łańcuchów dostaw, co w dłuższej perspektywie może poprawić jakość współpracy i zmniejszyć ryzyka operacyjne.

Wpływ regulacji na logistykę i firmy spedycyjne

Choć obowiązki formalne spoczywają przede wszystkim na importerach i eksporterach, to właśnie branża logistyczna będzie jednym z kluczowych elementów wdrażania EUDR i CBAM.

1) Konieczność wcześniejszego pozyskania danych od klientów

Aby uniknąć opóźnień, spedytorzy będą musieli otrzymać przed wysyłką komplet informacji, takich jak:

• numer DDS (EUDR),
• status Autoryzowanego Deklaranta CBAM,
• dane o emisjach lub pochodzeniu towaru.

2) Aktualizacja procedur operacyjnych

Firmy spedycyjne będą dostosowywać swoje procesy, wdrażać nowe checklisty, szkolić zespoły i aktualizować instrukcje dla klientów.

3) Zarządzanie ryzykiem opóźnień

Wraz ze wzrostem liczby kontroli celnych brak jednego dokumentu może opóźnić odprawę. Spedycja będzie więc odgrywać istotną rolę w minimalizowaniu ryzyka przestojów.

4) Wzrost roli doradczej

Klienci będą oczekiwać od spedycji wskazówek dotyczących przygotowania dokumentów, interpretacji wymagań oraz identyfikacji potencjalnych ryzyk.

Najczęstsze mity i błędne założenia dotyczące EUDR i CBAM

W przestrzeni publicznej pojawiło się wiele uproszczeń i nieprawdziwych informacji na temat nowych regulacji. Oto najważniejsze z nich — wraz z krótkim wyjaśnieniem.

Mit 1: „CBAM dotyczy wszystkich importerów.”

Nieprawda. CBAM obejmuje tylko wybrane grupy towarów (stal, aluminium, cement, nawozy, wodór, energia).
Większość branż nie będzie podlegać temu mechanizmowi.

Mit 2: „Każda odprawa pod EUDR będzie automatycznie zatrzymana.”

Nie. Zatrzymanie odprawy następuje przede wszystkim wtedy, gdy brakuje wymaganych danych lub deklaracji DDS.
Przy kompletnych dokumentach odprawa powinna przebiegać normalnie.

Mit 3: „Spedytor zajmie się wszystkimi obowiązkami EUDR i CBAM.”

Nie. Obowiązki prawne spoczywają na importerze lub eksporterze.
Spedycja może pomóc, doradzić i weryfikować dokumenty, ale nie może wypełnić obowiązków prawnych za klienta.

Mit 4: „Te regulacje dotyczą tylko dużych firm.”

Nie. Nawet małe firmy importujące niewielkie wolumeny kawy, kakao, drewna, produktów skórzanych czy stali mogą być objęte EUDR lub CBAM.

Mit 5: „Daty wejścia w życie są ostateczne i niezmienne.”

Nie. Harmonogram EUDR jest wciąż dynamiczny, a UE nadal pracuje nad doprecyzowaniem przepisów oraz ewentualnymi przesunięciami.

Mit 6: „EUDR to tylko temat środowiskowy — nie wpłynie na biznes.”

Przeciwnie. EUDR może wymusić zmianę dostawców, reorganizację łańcuchów dostaw oraz większe koszty dokumentacji i audytów.

Jak przygotować się do EUDR i CBAM?

Poniższa checklista pomoże importerom i eksporterom ocenić gotowość do nadchodzących zmian.

1) Dla importerów

• Zweryfikuj, czy Twoje towary podlegają EUDR lub CBAM (po kodach CN/TARIC).
• Skontaktuj się z dostawcami i upewnij się, że są w stanie dostarczyć wymagane dane:
  • geolokalizację plantacji (EUDR),
  • dane o emisjach (CBAM).
• Zarejestruj się w odpowiednich systemach (EUDR/TRACES, CBAM).
• Przygotuj procedury zbierania dokumentów i ich archiwizacji.
• Zapewnij zgodność z wymaganiami przed wysyłką towaru — brak dokumentów może zatrzymać odprawę.
• Monitoruj komunikaty UE, bo terminy i wytyczne mogą jeszcze się zmieniać.

2) Dla eksporterów

• Przeanalizuj skład produktów, aby ustalić, czy zawierają surowce objęte EUDR.
• Przygotuj dane dla zagranicznych kontrahentów dotyczące pochodzenia surowców i zgodności z prawem.
• Zadbaj o przejrzystość łańcucha dostaw, w tym o dokumentację legalności i zgodności produkcji.
• Zaktualizuj kontrakty i wymagania wobec dostawców.

Spokojnie — w tej zmianie nie jesteś sam

EUDR i CBAM wprowadzają nowe zasady gry w handlu międzynarodowym, ale nie muszą być źródłem chaosu. Choć regulacje nakładają dodatkowe obowiązki na importerów, eksporterów i dostawców, dobrze przygotowane firmy mogą dzięki nim zbudować bardziej przejrzyste, stabilne i odporne łańcuchy dostaw.

Najważniejsze jest odpowiednio wczesne planowanie, kompletna dokumentacja i współpraca między wszystkimi uczestnikami procesu — od producentów po logistykę.

Jeśli potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu dokumentów, zrozumieniu wymogów albo ocenie ryzyka dla Twoich towarów, jesteśmy do dyspozycji. Chętnie pomożemy przejść przez nowe regulacje i zaplanować proces tak, aby ograniczyć ryzyka i uniknąć opóźnień.

Skontaktuj się z nami:

📧 sales@seacargoo.com

💻 formularz kontaktowy

📞 +48 58 304 43 39

I pamiętaj — w tej zmianie nie jesteś sam. Wspólnie przygotujemy Twoje dostawy na nowe zasady. ⚓

Źródła:

Artykuł opracowano w oparciu o dane i publikacje:

• European Union Law (EUR-Lex) – EUDR tekst rozporządzenia
• European Union Law (EUR-Lex) – CBAM tekst rozporządzenia